Thema: de doden begraven
Subtitel: Overgave
Voorgangers: Marianne Pompert, Ria Huisman, Jolly van der Velden
Kaarsen aansteken en Klankschaal (Jolly)
Lied: Een mens te zijn op aarde (couplet 1, 4, 5, en 6) (6-401)
Lezen uit de Lukas Passie van Huub Oosterhuis(Ria)
Nog anderen werden weggevoerd, moordenaars, twee,
om samen met hem te worden gehangen.
Zij kwamen bij de plaats die Schedel heet.
Daar kruisigden zij hem en ook de moordenaars,
de ene rechts, de ander links van hem.
En Jezus sprak:
‘Vader, vergeef hen,
Want zij weten niet wat zij doen. –
En zij verdeelden zijn kleren
en wierpen daarover het lot.
Daar stond het volk en moest het aanzien.
Maar de overheden stonden te lachen, en zeiden:
‘Anderen heeft hij gered,
nu moet hij zichzelf maar eens redden,
als hij de messias is, de uitverkorene van God’.
Soldaten kwamen op hem toe, gaven hem te drinken zure wijn en hoonden hem:
‘Als jij de koning van de joden bent, red dan jezelf. ‘
Boven zijn hoofd was geschreven: Dit is de koning der joden.
Eén van de moordenaars die daar hingen, hoonde hem ook:
“Jij bent toch de Messias? Red dan jezelf en ons”.
Maar de ander ging tegen hem in:
“Jij vreest zelfs God niet, terwijl je toch als hij veroordeeld bent?
En wij terecht, wij krijgen ons verdiende loon.
Maar hij heeft geen kwaad gedaan. –
Jezus, denk aan mij
Als je in je koninkrijk bent”
“Vandaag nog,
Ik zeg je vandaag nog,
zal jij met mij zijn
in het paradijs. –
Lied: Jij bent de God (4-406)
Korte inleiding + stuk over Bonhoeffer; (Jolly)
Korte uitleg over verbinding tussen Jezus en Dietrich Bonhoeffer
Stuk over Bonhoeffer gezien door de ogen van de kamparts. Via een website gevonden stuk van Rinie Altena.
Op 9 april 1945 stierf Dietrich Bonhoeffer in het concentratiekamp van Flossen burg. Twee jaar lang zat hij gevangen, de laatste zes maanden in de gevangenis van de Gestapo in Berlijn. De kamparts die de executie meemaakte, zonder te weten wie Bonhoeffer was,
schreef tien jaar later: “Op de morgen van de bedoelde dag, ongeveer tussen vijf en zes,
werden de gevangenen uit hun cellen gehaald en werd hun het standrechtelijk vonnis
voorgelezen. Door de halfopen deur van een kamer in de barakken zag ik, voordat hij zijn
gevangeniskleding uittrok, pastoor Bonhoeffer neergeknield in innig gebed met zijn God. De manier van bidden, zo vol overgave en zo zeker van verhoring, van deze buitengewoon
sympathieke man heeft me zeer diep aangegrepen. Ook op de terechtstellingsplaats zelf
verrichtte hij nog een kort gebed en beklom toen moedig en kalm de trap naar de galg. De dood volgde na een paar seconden. Ik heb in mijn vijftig jaren als dokter zelden een man zo vol overgave aan God zien sterven.” Er is geen graf van hem bewaard. Pas maanden later krijgen zijn verloofde en familie te horen dat hij niet meer leeft.
Vanwege de oprukkende geallieerden wordt Bonhoeffer met enkele andere prominente gevangenen overgebracht naar de bunkercellen van Buchenwald. Hier ontmoet hij Payne Best, een Engelse inlichtingenofficier. Dankzij hem zijn ons de laatste woorden van Bonhoeffer bekend.
Bij de eerste kennismaking vat Best direct sympathie op voor zijn medegevangene. "Bonhoeffer was een en al bescheidenheid en vriendelijkheid; hij scheen altijd een sfeer van geluk te verspreiden, van vreugde over elke kleine gebeurtenis in het leven, van diepe dankbaarheid voor het feit alleen dat hij leefde. () Hij was een van de zeer weinige mensen die ik ontmoet heb voor wie zijn God werkelijkheid was en hem altijd nabij."
Als de geallieerde troepen Buchenwald steeds dichter naderen, worden Bonhoeffer en andere gevangenen er weggehaald. De weg voert naar Schönberg, waar ze ondergebracht worden in een school. Het lijkt erop dat het gevaar geweken is. Op de zaterdag voor Pasen vragen de gevangenen of Bonhoeffer met hen een morgenwijding wil houden. Bonhoeffer mediteert over de dagteksten uit Jesaja 53: "Door Zijn striemen is ons genezing geworden" en uit 1 Petrus 1:3 "Geloofd zij de God en Vader van onze Heere Jezus Christus, Die ons naar Zijn grote barmhartigheid ons heeft wedergeboren, tot een levende hoop, door de opstanding van Jezus Christus uit de doden."
De gesproken woorden maken indruk. Hij is nog maar net uitgesproken of de deur gaat open. Twee SD'ers roepen: "Gevangene Bonhoeffer, klaarmaken en meekomen." Iedereen weet wat dat betekent. Bonhoeffer pakt zijn persoonlijke bezittingen bij elkaar en schrijft nog snel zijn naam in een boek om voor zijn familie een spoor achter te laten. Dan neemt hij kort afscheid van zijn medegevangenen.
Lied: In uw handen (7-002)
Vervolg lezen uit de Lukas Passie (Marianne)
Het was middag -het zesde uur na zonsopgang:
duisternis viel over heel de aarde.
De zon werd verduisterd.
De voorhang in de tempel
scheurde middendoor – negende uur na zonsopgang
Jezus riep met luider stem:
“Vader, in jouw handen beveel ik mijn geest”.
En dit roepende, gaf hij de geest.
Paaskaars wordt gedoofd (Marianne)
Stilte
Vervolg lezen uit de Lukas Passie (Ria)
-Honderdman,
toen jij zag wat geschiedde,
wat dacht je, wat deed je toen?
-Toen loofde ik God met de woorden:
deze mens is een gerechte.
En allen die gekomen waren, in grote menigten,
om dit schouwspel mee te maken:
zij zagen alles geschieden, ze sloegen zich op de borst, en gingen heen.
Al zijn bekenden stonden toe te zien, van verre,
ook de vrouwen die uit Galilea hem waren gevolgd.
Pianospel
Vervolg verhaal van Bonhoeffer (Jolly)
In het nabijgelegen concentratiekamp Flossenbürg houdt een geïmproviseerde militaire rechtbank zitting en wordt Bonhoeffer veroordeeld tot de galg wegens medeplichtigheid aan een moordaanslag op de Führer. Hitler heeft persoonlijk op 5 april 1945 besloten dat de Zossengroep, waartoe Bonhoeffer behoort, de doodstraf moet krijgen. Het was een van zijn laatste bevelen.
Een SS-kamparts, bij de terechtstelling aanwezig, is diep onder de indruk van de wijze waarop Bonhoeffer zijn dood tegemoet gaat.
"Op de morgen van de bedoelde dag, ongeveer tussen vijf en zes, werden de gevangenen uit de cellen gehaald en werd hun het standrechtelijk vonnis voorgelezen. Door de halfopen deur van een kamer in de barakken zag ik, voordat hij zijn gevangeniskleding aflegde, pastor Bonhoeffer, neergeknield in innig gebed met zijn God. De manier waarop deze buitengewoon sympathieke man vol overgave en zeker van verhoring bad, heeft me zeer diep aangegrepen. Ook op de plaats van terechtstelling deed hij nog een kort gebed en beklom daarna moedig en kalm de trap naar de galg. De dood volgde na een paar seconden. Ik heb in mijn praktijk van vijftig jaren als arts zelden iemand zo vol overgave aan God zien sterven."
Lied: Het lied van zou niet, met aangepaste regel over doden begraven (7-852)
Vervolg lezen uit de Lukas Passie (Ria)
Toen was daar een man, Jozef, lid van de Hoge Raad,
één die goed was, een gerechte-
hij had niet ingestemd met hun plannen en daden.
Uit Arimathea kwam hij, een joodse stad,
vurig verlangde hij naar dat koninkrijk van God.
Hij ging naar Pilatus en vroeg hem het lichaam van Jezus.
Na de kruisafname wikkelde hij het lichaam in lijnwaad,
en legde het neer in een graf dat in de rots was uitgehouwen
en waar nooit een mens was neergelegd.
Het was de dag der voorbereiding,
De sabbat lichtte al aan.
De vrouwen die met hem uit Galilea gekomen waren volgden, en zagen het graf
en hoe zijn lichaam werd neergelegd.
Daarna gingen zij, om te bereiden balsem en geurige kruiden.
Kruis met het paarse doek afdekken (Marianne en Jolly)
Lezen: Psalm 130 (Marianne)
Uit de diepten roep ik jou, jij, Heer,
Hoor mijn stem. Doe je oren open, jij,
en luister naar mijn stem die om genade smeekt.
Zou jij zonden tellen, wie zal dat bestaan?
Maar bij jou is vergeving, zo wil jij gekend zijn.
Ik wacht op Hem en hoop, mijn ziel wacht Hem, en volhardt.
Ik houd mij aan zijn woord.
Mijn ziel ziet uit naar Hem, zoals wie staat op wacht uitziet naar de morgen naar het morgenlicht.
Bezoekers uitnodigen om hun witte rozen op het paarse doek, dat over het kruis ligt, te leggen; als laatste legt Marianne een rode roos op het paarse doek.
Lied: Als alles duister is (10-006)
Met respect en eerbied afsluiten