Voorgangers: Henk Baars en Heleen Goddijn
Armoede en ongedocumenteerden
Inleiding
Het is mij wat vreemd te moede. De spanningen rond dit onderwerp zijn gigantisch en negeren kan niet meer. Van mijn vader leerde ik dat politiek niet op dezelfde manier in de kerk hoort als in je vakbeweging of politieke partij. Je invloed oefen je daar uit al of niet met christelijke inspiratie en de kerk is een ander domein. Ik geloof daar nog in, hoewel ik me realiseer dat het nog het oude zuilen denken is. Maar de situatie is wel flink veranderd en de tegenstellingen groeien zodanig dat je naar een weg zoekt die wel verstaan wordt als authentiek ook in een liturgische viering. Nu we weer met NSB vlaggen geconfronteerd worden is het het waard om opnieuw positie te bepalen. Ik grijp niet graag terug op WW2. Veel is onvergelijkbaar, maar lezend ‘De Wisselwachter’ van Geert Mak kwam ik een passage tegen waar ik van schrok. ‘Hoe krachtig en zeldzaam gevaarlijk dit Duitse rijk was blijkt uit het verloop van deze oorlog: er was een alliantie van maar liefst drie grootmachten nodig, Amerika, Rusland en het Britse rijk, om Hitler Duitsland te verslaan. Alleen of zelfs getweeën waren zij niet in staat om het op de knieën te dwingen. En daarvoor hadden deze drie grootmachten, met hun enorme industriële productie en een totale bevolking die vijfmaal zo groot was, gezamenlijk maar liefst zes jaar nodig.’ Dan gaat het over fascisme zoals we die mix van onderbuik, geweld, autocratie, geen kwetsbaarheid en zogenaamde zwakte accepterende beweging, noemen. Het is weer terug. Daarmee hebben we ook te maken als het over ongedocumenteerden gaat, want geen beter mikpunt dan een groep mensen die zo’n beetje het zwakst in de samenleving staan, zoniet de armsten zijn. Ik belde Leo van Driel die bij vluchtelingenwerk vrijwilligerswerk doet en hij vertelde mij dat ongedocumenteerden een verzameling van mensen is die soms vanaf de geboorte ongedocumenteerd zijn, hun papieren kwijtgeraakt b.v. bij een natuurramp of niet de juiste verblijfsvergunning hebben, terug moeten en niet kunnen omdat ze geen inreisvisum krijgen en dus jaren blijven hangen ook zonder procedures. Dat is de situatie waar we voor staan, waar de Raad van Kerken met zijn krachtige vluchtelingenwerkgroep voor staat en wij hier die ons steentje hebben bijgedragen door maandenlang in vieringen de politiek te weerstaan vanwege het kerkasiel en nu door zo nu en dan naar Kampen te gaan om daar een viering te verzorgen. Op 28 oktober gaan we weer. Ga mee zou ik zeggen.
Overweging
Ik moet bij de Evangelietekst van vandaag weer heel uitdrukkelijk denken aan de allang overleden politicus Willem Aantjes die het waagde aan deze tekst op een ledenvergadering van het CDA echte consequenties te verbinden. Kortgeleden las ik zijn tekst nog eens over. Geen enkele politicus zou dit meer durven , zo vanuit je geloof een poging doen om christelijk politiek te zijn zonder toegevingen. Maar het is natuurlijk ook wel heel moeilijk, want je wordt onverbiddelijk geconfronteerd met mitsen en maren en enorme hobbels op de weg. Belangengroepen, economische wetmatigheden enz. enz. We kennen de tekst uit ons hoofd en ze zingt bij velen als een mantra in ons leven. De vraag is altijd, wat is nu radicaliteit, want de tekst is natuurlijk radicaal. Maar gek genoeg ik vind het eigenlijk heel normaal. A ls je dit niet doet, waar ben je dan eigenlijk mee bezig. Radicaliteit is niet perse bij een extreme partij horen of onmogelijke standpunten innemen zodat iedereen over je heen valt. Nee het is gewoon doen wat er staat. Dat hoeft niet spectaculair te zijn en in de media, maar in de zorg voor elkaar. Hoopgevend is dat in de meeste verbanden waarin je functioneert er een basis van menslievendheid aanwezig is. Lig je in het ziekenhuis, ben je ziek, daar is over het algemeen veel aandacht voor. Er is wel degelijk een basisreservoir van goedheid en vanzelfsprekende zorg voor elkaar. Heeft dat grenzen? Ja natuurlijk heeft dat grenzen. Het is zo sterk tot zover je het aankan. Er over heen gaan wordt van niemand gevraagd, ook niet door Jezus. Nee zijn boodschap is vooral, wil je het zien? En daar is dan onmiddellijk weer een grens, want je kunt niet alles zien. Er is idd sprake van een soms uitputtende versnelling van het leven. Ik merk zelf dat ik nog nooit zo intensief heb gecommuniceerd met anderen. Vroeger was het echt wel wat rustiger. Afijn boeken over zelfhulp op dit terrein zijn er genoeg, zo’n boek hoef ik hier niet om te keren. Nee ik denk dat de belangrijkste eigenschap die we kunnen ontwikkelen toch die van de persoonlijke authentieke belangstelling is. Zoals bij vluchtelingenwerk de centrale vraag is, wat is er eigenlijk met jou aan de hand, zodat het zien in de praktijk wordt gebracht. Ongedocumenteerden blijven zien als mensen met een ingewikkeld levensverhaal, met name als ze al jaren in Nederland zijn. De strengere politiek heeft dat tot nog toe helaas chaotischer gemaakt. Terwijl alle hulpverleners weten dat een rustige situatie veel betere beslissingen geeft ook als het om terugkeer gaat. Gewoon kunnen eten en slapen op een veilige plek en niet buiten.
Kortgeleden was ik bij een boekpresentatie van Mpanzu Bamenga nu kamerlid van D66. (dit is geen stemadvies hoor) Gevlucht met zijn moeder uit Zaïre, opgevoed als kind in een AZC en een van de eerste coördinatoren van het Wereldhuis voor ongedocumenteerden dat Stek opzette. Ook een christen met een ingewikkeld levensverhaal dat hij opschreef, maar vooral zijn confrontatie met zijn gekleurd zijn. Terugkomend van reizen uit het buitenland steeds op het vliegveld eruit gepikt worden om gecontroleerd te worden. Etnisch profileren heet dat. Er volgde een uitgebreide juridische strijd, hij is jurist, en hij won.. wat ben jij gegroeid zei ik tegen hem toen ik hem bij die presentatie na lange tijd weer ontmoette. Ik was toen zijn baas namelijk en in gesprekken wees ik hem o.a op Dag Hammerskjuld die zei dat het reisdoel de weg is. Het is voor mij een bewijs dat je als persoon krachtig en doorslaggevend kunt zijn. Hoe institutioneel je ook afhankelijk kunt lijken of bent. Je kunt daarboven uit stijgen.
Tot slot nog een beetje theologie en hoop dat dat niet saai wordt. De Bergrede is geen supermoraal en je kunt er niks mee afdwingen. Maar ook bestaat er geen excuus meer om in lege machteloosheid slechts te bidden dat de Bergrede waar wordt. De revolutie van Jezus laat zich niet van bovenaf bevelen; die bestaat er juist in de wereld van onderaf te beschouwen en het perspectief van de kleinen en niet van de groten, van de zwakken en niet van de sterken, van de armen en niet van de rijken in te nemen. Je moet jezelf zien te beschermen tegen innerlijke vervuiling zodat je niet angstig wordt en dat om kan vormen naar vertrouwen. En dan nog theologischer. Alles is een schepping van God. Alles bestaat slechts op basis van de onbegrijpelijkheid van een liefde, uit wiens handen het voortkomt en gedragen wordt. We kunnen begrijpen dat mensen die slechts de materiele wereld als werkelijkheid erkennen en het geloof in de opstanding als een infantiel narcistische wensfantasie belachelijk maken, al hun energie erin steken om zolang mogelijk goed voorzien en welverzorgd te leven. En migranten woedend terugsturen en zelfs dood wensen. Maar zij verwonden zichzelf en verdringen hun verborgen schuldgevoelens. Je verliest jezelf. Dus geef je angstfantasie op. Ga er pal voor liggen. Maak een bewuste keuze. Toon morele moed. Heb empathie, maar met ruggengraat.
Na het tafelgebed
Moge het delen
Van dit brood en deze beker
Ons sterken in de hoop
Dat een nieuwe wereld komen zal
Waar brood en recht en liefde is
Genoeg voor allen
Zegen
Laten we elkaar een hand geven.
Stevig, zodat we de grip niet kwijtraken.
Maak hem weer open en ontvang.
We voelen de vorm van eenvoudige eeuwigheid.
Daarin nestelt het zich
We houden het vast
We ontvangen.
Amen.