Voorgangers: Henk Baars en Tamme Wiegersma
Mijn ouders.
Mijn ouders – zij leven niet meer- . Mijn moeder overleed 50 jaar geleden, mijn vader 15 jaar.
Ik ben als derde in het gezin geboren, pal na de oorlog.
Ik groeide op, maar wist van geen oorlog.
Mijn ouders spraken er totaal niet over.
We hadden thuis een oude schoenendoos waarin zo het e.e.a. werd verzameld: advertenties van rouw en geboorte , van jubilea e.d. uit de krant geknipt. Maar ook rouwkaarten en geboortekaartjes.
Hier is mijn eigen geboortekaartje.
Op een zondagmiddag -ik was een jaar of 9 – speurde ik eens in die schoenendoos.
Wat kwam ik tegen? Wel : een rouwkaartje van een broertje dat tijdens de oorlog was geboren en overleden.
Maar ook een Persoonsbewijs van mijn vader.
Van beide wist ik niets.
Op mijn vraag wat deze beide documenten waren, kreeg ik summier antwoord. Ik was totaal verrast,
zeer verbaasd, sprakeloos.
Waarom spraken mijn ouders niet over de oorlog? En over alles wat daarin was gebeurd?
Hadden ouders schaamte, mocht het eigenlijk niet, waren het allerlei gemengde gevoelens?
Toch liever de toekomst inkijken en over het verleden niet kunnen praten ?
Als je er niet over praat, heeft het nooit bestaan.
Ik weet nog van 2 spaarzame momenten: mijn vader vertelde me een paar jaar daarna – ik was toen al een jaar of 12 – dat hij op een distributiekantoor had gewerkt, maar ook 1,5 jaar ondergedoken had gezeten . Hij wilde de Arbeitseinsatz ontlopen. En dat is op die manier gelukt.
In de periode dat ik een puber was heeft mijn vader me een oorlogsmonumentje/een kruisje op een hoek van een straat laten zien , van 2 doodgeschoten jonge mannen in april 1945. Beide mannen had hij gekend……
VOORBEDEN zondag 4 mei 2025.
WIJ BIDDEN:
Wij hier bij elkaar
erfgenamen van een zwaar bevochten vrede.
Nazi-Duitsland overwonnen
Bijna ontelbaar aantal Amerikanen en Canadezen
gesneuveld voor onze vrijheid.
6 miljoen mensen van Joodse afkomst vermoord.
Laten we opstaan tegen antisemitisme,
tegen elke vorm van haat en discriminatie.
Wat hebben we geleerd van de Tweede Wereldoorlog?
Er wordt wereldwijd geknaagd aan democratie en mensenrechten.
Hoe kunnen we ons verweren, om de vijand buiten de deur te houden?
Zit de bron van conflict ook in ons?
Laten wij een zacht gemoed hebben voor al die mensen
die de wond van oorlog elke dag voelen.
Zo bidden we voor slachtoffers van oorlogen in heden en verleden.
We bidden voor de nabestaanden.
Dat de media eerlijke berichten doorgeven.
Laten we oog hebben voor iedereen
die rouwt om alle kinderen die de wereld
niet heeft kunnen redden.
De kinderen van Oekraine, Sudan, Gaza.
Laten we soms even stil zijn.
Laten we elkaar tot troost zijn.
Een 92-jarige man ( – Jules Schelvis -) zei een paar jaar terug:
“Ik heb vertrouwen in de mensheid gehouden”.
Als hij het kon, kunnen wij het ook.
Wij kunnen het, wij doen het samen.
In vrijheid.
Barmhartige God, geef ons wijsheid,
dat liefde ons blijft drijven.
Zo moge het zijn.
Teksten zondag 4 mei 2025 uit de viering van de Haagse Dominicus.
Inleiding
We leven in een tijd van grote politieke en economische spanningen. Oorlogskoorts lijkt zich van velen meester gemaakt te hebben. In Europa worden ongekend grote bedragen uitgetrokken voor het opvoeren van bewapening. De discussie over de dienstplicht komt terug, en burgers worden opgeroepen noodpakketten in huis te halen. De oorlog in Oekraïne duurt voort, al is er gelukkig eindelijk ook sprake van onderhandelingen, hoe onduidelijk en onzeker ook. De oorlog in Gaza is een nieuwe uitzichtloze fase ingegaan, maar protesten van het Westen blijven achterwege of klinken wel héél zwak. De oorlogen in Soedan en het oosten van Congo worden door het Westen volstrekt genegeerd. Voor Christenen is een ander soort weerbaarheid nodig.
Lezing: Klaagliederen 1-6a
Overweging :
Het dubbele gevoel bij 4 mei is bij mij nog nooit zo sterk geweest. Want niet voor niets lazen we een stuk uit de Klaagliederen, waarbij het bijbels vooral over Jerusalem gaat. Pijnlijk actueelals het gaat over de Israëlische positie. Maar Jeruzalem staat voor veel meer dan een stad die talloze malen getroffen werd door verwoesting.(boek ‘Jerusalem’ van Simon Sebag Montefiore). Maar het is echt niet alleen dit volk wat getroffen wordt door onvoorstelbare rampspoed en een genocide die zijn weerga nog steeds niet kent. Het is voor mij persoonlijk onmogelijk om de zeer te prijzen inspanningen om te herinneren en te gedenken niet te mengen met een actualiteit die zich iedere dag in alle scherpte aan ons opdringt. Want natuurlijk, er is vandaag een gevoel van herdenken en bevrijding, maar ten koste van wat? Een volkomen ontredderde wereldorde die na WW2 weer helemaal opnieuw moest worden opgebouwd. En we hebben stappen gemaakt, we hebben instituties opgericht, de verenigde naties, de OVSE, kernwapenverdragen, vluchtelingenverdragen, een internationaal strafhof. Een zeer groot aantal landen werkt daarmee. Maar in toenemende mate trekken de grootmachten zich daar niets van aan en ook een aantal landen waar de democratie stervende is .Kortgeleden was ik in Straatsburg voor de Raad van Europa. In de poot Civil Society zijn zo’n 350 NGO’s tweemaal per jaar verzameld en ik vertegenwoordig daar samen met anderen het European Network Church on the Move. Een Europese beweging van kritisch katholieken. Ik vertel daar graag bij gelegenheid wat meer over, maar we kregen een aantal landen verslagen van bezoeken van mensenrechtencommissie o.a. in Georgië en Noord Macedonië. Zwakke en corrupte democratieën. En de getuigenissen logen er niet om, want ook de altijd weer uit veel jongeren bestaande oppositie, NGO’s , vertelden van politioneel geweld, aanvallen op hun persoonlijke integriteit bij demonstraties en protesten. Absurde gevangenisstraffen en intimidatie. En ze waarschuwden ons vooral ernstig dat een democratie stapje voor stapje het onderspit kan delven als je niet op tijd in actie komt. Herken de signalen, ook in Nederland. Het is dus niet alleen bevrijding, maar ook herinnering hoe vrijheid van je afgenomen wordt, zo sluipend dat je het niet eens in de gaten hebt.
Zwijgen is een strategie, een overlevings mechanisme. En je wil geen angst overdragen aan je kinderen. Ervaringen kunnen zo verwarrend en vol schaamte zijn dat je er nooit meer over wil praten. We hoorden het verhaal van Tamme(het zwijgen van ouders over de oorlog), maar bij mijn vader en moeder ging dat precies zo. Alleen in de memoires van mijn vader vond ik omfloerst zijn oorlogservaringen als soldaat in Rotterdam terug. Ik ben iedere keer weer ontroerd als ik ze lees. Inderdaad we moeten weerbaar zijn, maar misschien toch wel op een andere manier dan de militairen ons voorhouden. Wat willen we graag een gelovige visie van de kerken horen. Een bijbels gefundeerde weerbaarheid die afstand neemt van het heersende geloof in het succes van geweld is meer dan ooit nodig. Christelijke gemeenschappen, waarin we ons bewust zijn van onze kwetsbaarheid en die omarmen, onderkennen dat we fundamenteel afhankelijk van elkaar zijn en dat daarin een grote kracht ligt. Paulus schrijft ’Overwin het kwade in het goede, dus: absorbeer het kwaad in het goede, schakel het zo uit; en daarbij: pas op dat je in de strijd tegen het kwade je niet laat overwinnen door het kwaad, hun methoden gaat overnemen. Of die kleine herdersjongen David die niets kan met het militaire pak van koning Saul tegenover de reus Goliath, maar hem wel met een steentje uit zijn herderstas kan uitschakelen. En Paulus spreekt over het aantrekken van de wapenrusting van God, die verrassend blijkt te bestaan uit waarachtigheid, gerechtigheid en de vredesboodschap. Meer dan het gewone doen.
Betere weerstand, dat was de titel van een pamflet dat in WW2 verscheen vlak na de Februaristaking in 1941.Een betere fundering van de noodzakelijke strijd tegen de Duitse bezetter, breder: het Nazidom, de ideologie achter de Duitse bezetting. Het was afkomstig van de Lunterse kring, een groep predikanten die zich verwant voelden aan Bonhoeffers Bekennende Kirche. Christenen werden daarin opgeroepen om de Nazi ideologie als heidendom te ontmaskeren, als ongeremde verheerlijking van kracht en bruutheid. We zijn over het algemeen bang voor dreiging vanuit het oosten, maar let ook op de vijanden van binnenuit die onze rechtsstaat en instituties al jarenlang aantasten. Daar valt veel meer bij te noemen, maar een vijand buiten onszelf zoeken is zoveel gemakkelijker dan de vijand in ons eigen systeem onderkennen en bestrijden.
Tot slot nog de opheldering van het misverstand over het toekeren van de andere wang. (Tamme (geeft me als mede voorganger letterlijk een klap op mijn rechterwang, dan keer ik hem mijn linkerwang toe).
Ik ben sterk genoeg om die volgende klap van jou op te vangen. Dat is de ware betekenis van de linkerwang. Geen zwakte, maar kracht.
Henk Baars 4 mei 2025